Đang di chuyển bình thường, một chiếc xe bất ngờ cắt ngang phía trước. Người lái bóp phanh theo phản xạ. Chỉ trong một phần giây, lực phanh, độ bám của lốp và khả năng kiểm soát phương tiện có thể quyết định tình huống sẽ được xử lý an toàn hay dẫn đến mất lái.
Với người đi xe mô tô, xe gắn máy, phanh gấp là một trong những tình huống diễn ra nhanh nhất nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất trên đường.
Khi phanh quá mạnh, bánh xe có thể ngừng quay trong khi xe vẫn tiếp tục lao về phía trước. Lúc này, lốp mất khả năng bám đường hiệu quả, dẫn đến hiện tượng khóa bánh. Xe có thể bị trượt, mất ổn định và người lái khó kiểm soát hướng đi.
Đó cũng là lý do hệ thống chống bó cứng phanh ABS ra đời.
Khi một phần giây có thể tạo ra khác biệt
Việt Nam là một trong những thị trường có số lượng xe mô tô, xe gắn máy rất lớn, với hơn 79 triệu xe đăng ký. Tại nhiều đô thị, xe hai bánh không chỉ là phương tiện di chuyển phổ biến mà còn tạo nên đặc trưng riêng của dòng chảy giao thông.
Trong môi trường giao thông hỗn hợp, xe máy thường xuyên di chuyển cùng ô tô, xe buýt, xe đạp và người đi bộ trong khoảng cách khá gần. Việc chuyển làn, nhập làn, quay đầu hay vượt xe diễn ra liên tục, khiến người lái phải đưa ra quyết định trong thời gian rất ngắn.
Một chiếc xe phía trước bất ngờ giảm tốc, người đi bộ băng qua đường hoặc phương tiện khác chuyển hướng đột ngột đều có thể khiến người lái phải phanh khẩn cấp.
Vấn đề là trong tình huống này, phản xạ tự nhiên thường là bóp phanh mạnh nhất có thể.
Nếu lực phanh vượt quá khả năng bám của lốp, bánh xe có nguy cơ bị khóa. Khi đó, xe không chỉ giảm khả năng ổn định mà người lái cũng khó tiếp tục điều khiển hướng di chuyển.
Chỉ một khoảnh khắc ngắn, tình huống từ “phanh để tránh va chạm” có thể chuyển thành “trượt ngã vì mất kiểm soát”.
ABS làm gì khi người lái phanh gấp?
ABS, hay hệ thống chống bó cứng phanh, được thiết kế để hạn chế tình trạng khóa bánh trong những tình huống phanh khẩn cấp.
Hệ thống sử dụng cảm biến để theo dõi tốc độ quay của bánh xe. Khi nhận thấy bánh xe giảm tốc quá nhanh và có nguy cơ ngừng quay, ABS sẽ tự động điều chỉnh áp lực phanh.
Thay vì để bánh xe bị khóa hoàn toàn, hệ thống liên tục điều chỉnh lực phanh trong thời gian rất ngắn, nhanh hơn khả năng phản ứng thủ công của con người.
Nhờ đó, bánh xe có thể tiếp tục quay, duy trì độ bám với mặt đường và giúp người lái giữ được khả năng kiểm soát hướng xe trong quá trình phanh.
Nói một cách đơn giản, ABS không thay người lái quyết định khi nào cần phanh. Công nghệ này can thiệp vào thời điểm bánh xe có nguy cơ bị khóa, nhằm hạn chế việc phanh gấp dẫn đến mất kiểm soát.
Dĩ nhiên, ABS không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro tai nạn. Khoảng cách phanh vẫn chịu ảnh hưởng bởi tốc độ, điều kiện mặt đường, chất lượng lốp, tải trọng và nhiều yếu tố khác. Tuy nhiên, việc hạn chế khóa bánh có thể giúp người lái duy trì khả năng kiểm soát phương tiện trong những khoảnh khắc quan trọng.
Theo các kịch bản nghiên cứu trong khuôn khổ dự án M-ABS, việc trang bị ABS được đánh giá có khả năng góp phần giảm khoảng 22-29% số vụ tai nạn, số người tử vong và bị thương liên quan đến tai nạn giao thông xe mô tô.
Bên cạnh việc đánh giá hiệu quả tiềm năng của công nghệ, dự án cũng khảo sát mức độ nhận biết và quan điểm của người dân đối với ABS tại Việt Nam.
Kết quả cho thấy ABS là công nghệ đã được nhiều người biết đến và nhận được sự ủng hộ tích cực. Tuy nhiên, hiểu biết về cách hệ thống hoạt động, đặc biệt là cơ chế ngăn khóa bánh và duy trì khả năng kiểm soát xe, vẫn còn hạn chế.
Điều này cho thấy công nghệ chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi người sử dụng hiểu được nó có thể hỗ trợ mình trong trường hợp nào và đâu là những giới hạn của hệ thống.
Với xe mô tô, xe gắn máy, an toàn không chỉ nằm ở việc phanh mạnh hay phanh nhanh. Quan trọng hơn là sau cú phanh đó, người lái còn giữ được khả năng kiểm soát phương tiện đến đâu.
Và đôi khi, sự khác biệt giữa một cú phanh an toàn và một tình huống mất kiểm soát chỉ nằm trong một phần giây.
