Theo báo cáo mới nhất từ Kaspersky Security Network (KSN) về tình hình tấn công mạng trong năm 2024, Kaspersky đã ngăn chặn 19.816.401 mối đe doạ tại Việt Nam, giảm đáng kể so với con số 29.625.939 vụ trong năm 2023.

Các mối đe dọa trên web chủ yếu khai thác lỗ hổng của trình duyệt, plugin và nền tảng trực tuyến để phát tán phần mềm độc hại. Tội phạm mạng thường sử dụng hai phương thức chính để xâm nhập hệ thống: drive-by download và kỹ thuật tấn công phi xã hội (social engineering).

Với drive-by download, tin tặc chèn mã độc vào trang web, khi người dùng truy cập, phần mềm độc hại sẽ tự động tải xuống mà không cần sự chấp thuận. Trong khi đó, với social engineering, kẻ tấn công ngụy trang phần mềm độc hại thành các chương trình hợp pháp và lừa nạn nhân tải xuống, thường thông qua email lừa đảo, trang web giả mạo hoặc quảng cáo chứa thông tin sai lệch.

Số liệu thống kê cho thấy Việt Nam đã ghi nhận sự sụt giảm đáng kể trong số vụ tấn công mạng suốt 4 năm liên tiếp.

Theo ông Yeo Siang Tiong, Tổng Giám đốc khu vực Đông Nam Á của Kaspersky, Việt Nam đã đạt được những tiến bộ quan trọng trong việc đảm bảo an ninh mạng, hướng đến mục tiêu do Chính phủ đề ra vào năm 2025 về giám sát và bảo vệ không gian mạng. Những nỗ lực này được Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) ghi nhận thông qua Chỉ số an toàn thông tin mạng toàn cầu năm 2024 (Global Cybersecurity Index 2024), trong đó Việt Nam đạt số điểm 99,74. Đồng thời, Việt Nam tiếp tục duy trì hợp tác giữa khu vực công và tư nhằm nâng cao năng lực an ninh mạng.

Thách thức an ninh mạng vẫn tiếp diễn

Dù đạt được nhiều thành tựu, Việt Nam vẫn đối mặt với tình trạng lừa đảo trực tuyến. Theo báo cáo của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, trong năm 2024, người Việt bị lừa đảo tổng cộng 18.900 tỉ đồng.

Ông Yeo nhấn mạnh rằng social engineering là một trong những phương thức phổ biến nhất mà tin tặc sử dụng tại Việt Nam. Kẻ tấn công khai thác thông tin cá nhân trên mạng xã hội để tạo ra các kịch bản lừa đảo tinh vi, khiến nạn nhân tin rằng họ sẽ nhận được lợi ích hấp dẫn từ các trang web đã bị cài mã độc. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) càng giúp tội phạm mạng tận dụng dữ liệu rò rỉ để làm các kịch bản lừa đảo trở nên phức tạp hơn.

“Cuộc chiến chống lừa đảo tài chính không có hồi kết, đòi hỏi sự quan tâm và phòng ngừa liên tục từ các tổ chức và quốc gia. Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ trong an ninh mạng và có thể tiếp tục đạt được thành tựu lớn bằng cách áp dụng các giải pháp bảo mật tiên tiến và chiến lược chống lừa đảo hiệu quả”, ông Yeo khẳng định.

Khuyến nghị từ Kaspersky để đối phó với tấn công mạng

Để tăng cường bảo vệ trước các mối đe dọa mạng, Kaspersky đưa ra các khuyến nghị sau:

Đối với cá nhân:

• Hạn chế tải và cài đặt ứng dụng từ nguồn không đáng tin cậy; cập nhật phần mềm thường xuyên.
• Cẩn trọng khi cung cấp thông tin cá nhân và hạn chế chia sẻ dữ liệu trực tuyến.
• Tránh nhấp vào liên kết từ các nguồn không xác định hoặc quảng cáo đáng ngờ.
• Sử dụng mật khẩu mạnh kết hợp chữ hoa, chữ thường, số, ký tự đặc biệt và kích hoạt xác thực hai yếu tố.
• Cài đặt phần mềm bảo mật đáng tin cậy như Kaspersky Premium.

Đối với tổ chức:

• Sử dụng mật khẩu mạnh và xác thực đa yếu tố để bảo vệ hệ thống doanh nghiệp.
• Thường xuyên cập nhật hệ thống để giảm thiểu lỗ hổng bảo mật.
• Triển khai các giải pháp bảo vệ như Kaspersky’s Unified Monitoring and Analysis Platform (KUMA) và Kaspersky Next XDR để giám sát và bảo vệ cơ sở hạ tầng số.
• Cập nhật thông tin từ Threat Intelligence để nắm bắt chiến thuật của tội phạm mạng.
• Đào tạo nhân viên về an ninh mạng để phòng ngừa các cuộc tấn công phi kỹ thuật, sử dụng các công cụ như Kaspersky’s Automated Security Awareness Platform.

Việc duy trì cảnh giác và áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp sẽ giúp cá nhân và tổ chức giảm thiểu nguy cơ bị tấn công mạng trong bối cảnh các mối đe dọa ngày càng tinh vi.

• Kaspersky phát hiện Trojan SparkCat đánh cắp tiền mã hóa trên App Store và Google Play

Trung tâm Nghiên cứu Nguy cơ An ninh mạng của Kaspersky đã phát hiện một Trojan đánh cắp dữ liệu mới mang tên SparkCat. 

Trojan này đã hoạt động trên App Store và Google Play ít nhất từ tháng 3 năm 2024. Đây là lần đầu tiên một phần mềm độc hại dựa trên nhận dạng quang học được ghi nhận xuất hiện trên App Store.

SparkCat sử dụng công nghệ học máy (Machine Learning) để quét thư viện ảnh và đánh cắp ảnh chụp màn hình có chứa cụm từ khôi phục ví tiền điện tử. Ngoài ra, malware này có thể tìm và trích xuất dữ liệu nhạy cảm khác, chẳng hạn như mật khẩu. Kaspersky đã báo cáo các ứng dụng nhiễm mã độc cho Google và Apple.

Cách thức lây lan của SparkCat

Trojan này có thể xuất hiện trong các ứng dụng hợp pháp bị nhiễm sẵn mã độc hoặc trong các ứng dụng mồi nhử (lures) như ứng dụng nhắn tin, trợ lý AI, giao đồ ăn, và ứng dụng liên quan đến tiền điện tử. Một số ứng dụng bị nhiễm có thể tải về từ Google Play và App Store, trong khi những ứng dụng khác được phân phối qua các nguồn không chính thức. Theo dữ liệu đo từ xa của Kaspersky, trên Google Play, các ứng dụng nhiễm malware đã được tải xuống hơn 242.000 lần.

Mục tiêu tấn công của SparkCat

Malware này chủ yếu nhắm vào người dùng ở UAE, châu Âu và châu Á. Dựa trên phân tích về khu vực hoạt động của các ứng dụng bị nhiễm mã độc và đặc điểm kỹ thuật của malware, SparkCat được thiết kế để quét thư viện ảnh tìm các từ khóa bằng nhiều ngôn ngữ, bao gồm tiếng Trung, Nhật, Hàn, Anh, Séc, Pháp, Ý, Ba Lan và Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, nạn nhân có thể đến từ nhiều quốc gia khác.

Một số ví dụ về ứng dụng bị nhiễm malware:

• Ứng dụng giao đồ ăn ComeCome trên iOS, có giao diện và chức năng giống hệt phiên bản gốc trên Android.
• Một ứng dụng nhắn tin trên App Store, được thiết kế như một ứng dụng mồi nhử.

Cách thức hoạt động của SparkCat

Sau khi được cài đặt trên thiết bị, SparkCat yêu cầu quyền truy cập vào thư viện ảnh của người dùng. Sau đó, nó sử dụng một mô-đun nhận dạng ký tự quang học (OCR) để phân tích văn bản trong hình ảnh. Nếu phát hiện các từ khóa liên quan đến cụm từ khôi phục ví tiền điện tử, malware sẽ gửi hình ảnh này đến kẻ tấn công. Thông tin thu được cho phép hacker chiếm đoạt toàn quyền kiểm soát ví điện tử và đánh cắp tiền của nạn nhân. Ngoài ra, malware còn có thể trích xuất các thông tin cá nhân khác từ ảnh chụp màn hình, bao gồm tin nhắn và mật khẩu.

“Đây là lần đầu tiên chúng tôi phát hiện một Trojan sử dụng công nghệ nhận dạng ký tự quang học (OCR) xâm nhập vào hệ thống App Store,” ông Sergey Puzan, Chuyên gia phân tích phần mềm độc hại tại Kaspersky, cho biết. “Hiện chưa rõ cách thức các ứng dụng nhiễm mã độc vượt qua các vòng kiểm tra của App Store và Google Play, hoặc liệu có phương thức nào khác để chứng minh chúng là những ứng dụng đáng tin cậy.”

Ông Dmitry Kalinin, chuyên gia phân tích phần mềm độc hại tại Kaspersky, bổ sung: “SparkCat có một số đặc điểm khiến nó trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết. Mã độc này ẩn mình trong các ứng dụng chính thức từ cửa hàng ứng dụng, hoạt động mà không để lại dấu hiệu nghi ngờ rõ ràng. Các quyền mà Trojan yêu cầu, chẳng hạn như quyền truy cập thư viện ảnh, khá hợp lý, khiến người dùng dễ dàng chấp nhận mà không nghi ngờ gì.”

Nguồn gốc của SparkCat

Khi phân tích các phiên bản Android của malware, các chuyên gia của Kaspersky đã tìm thấy các bình luận trong mã nguồn được viết bằng tiếng Trung. Phiên bản iOS của malware chứa tên thư mục gốc của nhà phát triển là “qiongwu” và “quiwengjing”, cho thấy những kẻ tấn công có thể thông thạo tiếng Trung. Tuy nhiên, hiện không có đủ bằng chứng để xác định nhóm tội phạm mạng đứng sau chiến dịch này.

Tấn công an ninh mạng sử dụng công nghệ học máy

Tội phạm mạng ngày càng tích hợp mạng nơ-ron nhân tạo (Neural Networks) vào các công cụ tấn công. Trong trường hợp của SparkCat, mô-đun Android sử dụng thư viện Google ML Kit để thực hiện nhận dạng ký tự quang học (OCR) và phân tích hình ảnh trong thư viện ảnh của người dùng. Một phương pháp tương tự cũng được áp dụng trong phiên bản iOS.

Các giải pháp bảo mật của Kaspersky có thể bảo vệ người dùng Android và iOS khỏi SparkCat. Phần mềm độc hại này có thể được phát hiện với các mã nhận diện:

• HEUR:Trojan.IphoneOS.SparkCat.*
• HEUR:Trojan.AndroidOS.SparkCat.*

Độc giả có thể tìm đọc báo cáo đầy đủ về chiến dịch malware này trên Securelist.

Khuyến nghị bảo mật từ Kaspersky

Để giảm nguy cơ trở thành nạn nhân của SparkCat, Kaspersky khuyến nghị:

• Nếu đã cài đặt một trong các ứng dụng bị nhiễm mã độc, hãy xóa ngay và không sử dụng lại cho đến khi có bản cập nhật khắc phục.
• Tránh lưu trữ ảnh chụp màn hình chứa thông tin nhạy cảm, đặc biệt là cụm từ khôi phục ví tiền điện tử. Mật khẩu nên được lưu trong các ứng dụng bảo mật chuyên dụng như Kaspersky Password Manager.
• Sử dụng phần mềm bảo mật đáng tin cậy như Kaspersky Premium để ngăn chặn nguy cơ nhiễm malware.